Fillon “Safe City” – A do t’i ndryshojnë kamerat zakonet tona të trafikut?

Nga 1 dhjetori 2025, në Shkup dhe qytete të tjera si Tetova dhe Kumanova, do të fillojë të funksionojë sistemi “Safe City”, i konceptuar si një tranzicion i madh teknologjik në patrullimin e policisë dhe kontrollin e trafikut. Në fazën e parë, sistemi është në “modalitet prove”, d.m.th. kamerat vetëm regjistrojnë dhe dërgojnë paralajmërime, pa lëshuar menjëherë gjoba.

Megjithatë, siç është njoftuar nga MPB, periudha e provës do të zgjasë një muaj, dhe nga 1 janari 2026, do të pasojë zbatimi i plotë: shoferët, shkeljet e të cilëve do të dokumentohen si tejkalim shpejtësie, kalim në dritën e kuqe, parkim i paligjshëm ose leje qarkullimi e skaduar, do të marrin SMS dhe email me një raport dhe urdhër pagese. Sipas rregullave, nëse shoferi i sanksionuar paguan gjobën brenda tetë ditëve, ai ka të drejtë për zbritje (gjysma e gjobës). Pas kësaj, nëse nuk paguhet, do të ngarkohet shuma e plotë.

Qëllimi i sistemit, siç shpjegohet nga MMPB, është “trafik më i rregullt dhe më i sigurt, përmirësimi i kulturës së trafikut, zvogëlimi i aksidenteve, dëmeve dhe viktimave në rrugë”.

Por çfarë do të thotë kjo në realitet dhe a mjafton për të zgjidhur problemet me disiplinën rrugore vetëm me kamera?

Si funksionon në të vërtetë Safe City?

Sistemi Safe City regjistron automatikisht shkeljet e trafikut përmes një rrjeti kamerash, sensorësh dhe pajisjesh regjistrimi, të cilat fillimisht do të instalohen në Shkup, Tetovë, Kumanovë dhe në rrugët e autostradave kryesore. Në fazën e parë, sistemi do të monitorojë katër kategori shkeljesh: shpejtësia, kalimi në semafor të kuq, drejtimi i automjetit me patentë të skaduar dhe parkimi i papërshtatshëm, ndërsa në fazën tjetër do të shtohen lloje të tjera shkeljesh. Kjo kërkon ndryshime në Ligjin për Sigurinë në Rrugë, si dhe pesë ose gjashtë ligje të tjera që janë tashmë në procedurë parlamentare dhe ndryshimet e të cilave janë të nevojshme që sistemi i ri të funksionojë pa probleme, me qëllim minimizimin e ndikimit njerëzor.

Pasi kamera zbulon një shkelje, softueri identifikon automatikisht targën dhe lidh automjetin me pronarin, dhe më pas MPB dërgon SMS dhe email me raport dhe urdhër pagesë. Ndërkohë, pjesëtarët e MPB, të cilët do të luajnë rolin e kontrolluesit, do të kontrollojnë sistemin dhe çdo mesazh që ai dërgon për të vlerësuar nëse shkelja e regjistruar nga sistemi është e vlefshme dhe teknikisht e saktë. Pas kësaj, pronari ka periudhë prej tetë ditësh për të paguar gjysmën e gjobës; pas skadimit të kësaj periudhe, shuma e plotë duhet të paguhet brenda tetë ditëve të ardhshme, para se të fillojë procedura e marrjes me forcë. Për shkeljet për të cilat parashikohet edhe ndalim drejtimi, MPB paraqet gjithashtu kërkesë në gjykatën kompetente.

Pagesa mund të bëhet elektronikisht, ndërsa sistemi do të njoftojë menjëherë MPB-në se gjoba është paguar. Në fazën e dytë të projektit, është planifikuar të zgjerohet gama e veprave penale që sistemi do të regjistrojë.

Çfarë tregojnë përvojat nga Evropa

Ideja nuk është e re; në shumë qytete dhe vende evropiane, sistemet automatike të kontrollit të trafikut (kamera, ANPR, softuer për njohjen e shkeljeve) kanë qenë prej kohësh pjesë e “infrastrukturës inteligjente”. Për shembull, në vende si Suedia dhe Belgjika, studime të shumta tregojnë se sanksionimi automatik çon në ulje të ndjeshme të aksidenteve rrugore, veçanërisht ato që lidhen me shpejtësinë dhe manovrimin e gabuar.

Në Qipro, vendosja e kamerave mobile për njohjen e targave rezultoi në ulje prej 39% të vdekjeve nga aksidentet rrugore në 18 muaj që nga fillimi.

Hulumtimet tregojnë se sisteme të tilla si Safe City, ku kamerat, softuerët e analizës dhe sanksionimi automatik janë të integruar, mund të përmirësojnë sigurinë, të zvogëlojnë pasigurinë e trafikut dhe të stimulojnë shoferët të ngasin me përgjegjësi, veçanërisht në vendet ku njohuritë nga kontrolli tradicional ishin të pamjaftueshme.

Kjo do të thotë që Maqedonia, me lansimin e Safe City, po i bashkohet një trendi të gjerë evropian, por suksesi i vërtetë do të varet nga mënyra se si do të mirëmbahet sistemi, sa transparent do të jetë dhe si do të reagojnë qytetarët.

Sfidat dhe dilema: a mjaftojnë vetëm kamerat?

Teknologjitë si Safe City kanë rezultuar mjaft të suksesshme, por sigurisht që kjo nuk mjafton. Hulumtimet tregojnë se kur nuk ka kontroll, shoferët kthehen shpejt në zakonet e vjetra. Kjo do të thotë që për të ndryshuar përgjithmonë kulturën e trafikut, kamerat duhet të kombinohen me masa të tjera: edukim, infrastrukturë më të mirë, inspektime të trafikut, rregulla të trafikut të ndjekura nga shteti.

Përveç kësaj, është e rëndësishme që sistemi të jetë transparent, të dijë se cilat shkelje regjistrohen, si konfirmohen ato, si njoftohen shoferët. Nëse qytetarët e përjetojnë Safe City vetëm si masë represive, dhe jo si pjesë të një strategjie më të gjerë për rrugë të sigurta, efekti mund të jetë i kufizuar.

Çfarë mund të nënkuptojë Safe City për Shkupin dhe Maqedoninë

Nëse sistemi mirëmbahet, zgjerohet dhe kombinohet me aktivitete arsimore dhe të infrastrukturës së trafikut, rezultatet mund të jenë të rëndësishme. Më pak aksidente trafiku, më pak viktima trafiku, më shumë rend, disiplinë, të gjitha këto janë qëllime realiste.

Por a do të arrihen ato? Shumë varet nga përgjegjësia e institucioneve dhe sjellja e qytetarëve. Kamerat mund të kapin ata që ecin me shpejtësi, ata që kalojnë semaforët e kuq dhe ata që parkojnë në mënyrë të paligjshme, por a do t’i inkurajojë sistemi këmbësorët, çiklistët dhe pjesëmarrësit e tjerë të jenë më të kujdesshëm?

A do të bëhet Shkupi një shembull i sigurisë dhe disiplinës urbane? Apo Safe City do të mbetet vetëm një zgjatim i kontrollit policor, pa një ndryshim të vërtetë në kulturë?

Përfundim

Prezantimi i Safe City është një hap i rëndësishëm, ndoshta një nga më të rëndësishmit në vitet e fundit në dobi të sigurisë së trafikut në Maqedoni, dhe si i tillë ka qenë më se i nevojshëm për disa kohë tani, sepse kemi qenë dëshmitarë të të gjithë tërbimit në trafik për vite me radhë, i cili duket se është përshkallëzuar në muajt e fundit. Nëse përdoret me mençuri, nëse zbatohet me transparencë, mbështetje nga shteti dhe mirëkuptim nga qytetarët, mund të sjellë rezultate të vërteta.

Por, siç tregojnë shembujt nga Evropa: kamerat dhe teknologjia janë vetëm një shtresë e sistemit. Për të krijuar ndryshime të vërteta, nevojitet gjithashtu arsim, infrastrukturë e mirë, inspektim i vazhdueshëm dhe presion institucional, si dhe ndërgjegjësim qytetar.

Pyetja mbetet e hapur: A do ta ndryshojë Safe City sjelljen e shoferëve dhe këmbësorëve – apo do të mbetet një formë tjetër kontrolli, pa kulturë të vërtetë trafiku? Sigurisht, duhet dhe duhet të fillojmë diku, ndërsa për pjesën tjetër varet edhe nga ndërgjegjja dhe ndërgjegjësimi i vetë pjesëmarrësve në trafik.